راهكارهاي مقابله با عوارض شيمي درماني

بسياري از مردم از شنيدن واژه شيمي درماني وحشت دارند و براين باورند كه هر فردي كه شيمي درماني ميشود، به بيماري سرطاني و درمان ناپذيري مبتلاست و به زودي زندگي را وداع خواهد كرد، در حالي كه چنين نيست.
شيميدرماني يكي از روشهاي درمان سرطان يا تخفيف موقت آن با استفاده از برخي داروهاي خاص است كه در اصطلاح پزشكي به آنها شيمي درماني گفته ميشود. كار اصلي اين داروهاي خاص از بين بردن عضو بيمار بدون صدمه به بافتهاي مجاور آن است.اين نوع از درمان اثراتي هم بر روي سلولها و بافتهاي بدن دارد.
شيمي درماني يعني استفاده از برخي داروهاي شيميايي براي درمان هر نوع بيماري. يكي از راههاي درمان انواع سرطانها نيز استفاده از برخي داروهاست كه در اصطلاح پزشكي به آن شيمي درماني ميگويند. در شيمي درماني گروه پزشكي تلاش مي كنند كه ، بدون آزردن موضع مبتلا به بيماري و بافتهاي مجاور عضو بيمار، سلول سرطاني را با داروهاي خاص نابود و مهار كنند.
در مقاله زير كه توسط واحد آموزش بيمارستان شهيد دكتر فياض بخش تهيه شده راهكارهاي مقابله با عوارض شيمي درماني و تغذيه مناسب براي بيماران سرطاني تشريح شده است. اما اين مطالب فقط جنبه اطلاع رساني دارد و توصيه مي شود افراد در معرض شيمي درماني به اين موارد اكتفا نكنند و حتما با پزشك معالج خود مشورت كنند.
زخمهاي دهان
با مشورت پزشك از داروهاي ماليدني يا خوراكي براي تخفيف درد زخم استفاده كنيد. غذاي سرد يا هم دما با دماي اتاق مصرف كنيد. غذاي گرم و داغ مي تواند سبب تحريك و حساس شدن دهان و حلق شوند. غذاهاي نرم مانند بستني، شيرميوه، غذاي بچه، ميوه هاي نرم ( موز و سس سيب)، پوره سيب زميني، غذاهايي كه از غلات تهيه شده و با شير به عنوان صبحانه مصرف مي شود، تخم مرغ آب پز، املت، ماست، پنير، ماكاروني و پنير، فرني، پودينگ ( دسر محتوي آرد برنج و تخم مرغ) و ژله مصرف كنيد.
همچنين مي توانيد غذاها را به صورت پوره در مخلوط كن تهيه كنيد تا نرم تر باشد و راحت تر خورده شود. از غذاها و آب ميوه هاي اسيدي و محرك مانند گوجه فرنگي و مركبات (پرتقال، ليمو و گريپ فروت)، غذاهاي ادويه دار يا نمكي و غذاهاي خشك يا تست شده مانند سبزيجات خام، گرانول (مخلوطي از كنجد، ميوه هاي شيرين و عسل)، ذرت و غذاهاي برشته اجتناب كنيد.
خشكي دهان
با تجويز پزشك و در صورت نياز از براق مصنوعي براي مرطوب نگهداشتن دهان استفاده كنيد. مايعات فراوان بنوشيد. با نظر پزشك از آب نبات بدون شكر، تكه هاي يخ با شكلات هاي سفت مكيدني استفاده كنيد. همچنين مي توانيد آدامس بدون شكر(بدون سوربيتول) بجويد.
غذاهاي خشك و برشته را با مايعات بخوريد. غذاهاي خشك را با كره، مارگارين، سس يا آب گوشت خيس بدهيد. غذاها را به صورت پوره و نرم بخوريد. در صورتي كه لبهاي شما خشك مي شوند از پماد يا ژل روغني استفاده كنيد. هميشه يك شيشه آب با خود به همراه داشته باشيد. از مسواك نرم استفاده كنيد.
اسهال
مايعات زيادي بنوشيد تا جايگزين مايعات از دست رفته شود. مايعات سبك مانند آب، آب خورش، مايعات و نوشيدني هاي غير الكلي در اين مورد بهتر است. اگر با نوشيدن اين مايعات احساس تشنگي يا تهوع مي كنيد مايعات را رقيق كنيد. مايعات را به آهستگي و هم دما با دماي اتاق بنوشيد. در طول روز به جاي سه وعده غذايي كامل، چند وعده غذايي با مقدار كم بخوريد. غذاهاي حاوي پتاسيم بخوريد مگر آنكه پزشك به شما چيز ديگري بگويد.
اسهال موجب از دست رفتن املاح مهمي از بدن شما مي شود. موز، پرتقال، سيب زميني، هلو و زرد آلو منابع خوبي از پتاسيم هستند. اگر كه بايد رژيم مايع مصرف كنيد تا روده هاي شما استراحت كنند از پزشك خود سوال كنيد، زيرا رژيم مايعات تمام احتياجات تغذيه اي بدن شما را فراهم نمي كنند بنابراين بيش از سه تا 5 روز آن را ادامه ندهيد. غذاي كم فيبر مصرف كنيد كه شامل نان سفيد، برنج يا ماكاروني سفيد قطعات موز، ميوه پخته شده بدون پوست، پوره سبزيجات، مرغ يا بوقلمون بدون پوست وماهي باشد.
رژيم هاي پرفيبر مصرف نكنيد چون موجب اسهال و درد شكم مي شوند. غذاهاي پرفيبر شامل نان غلات و سبزيجات خام، دانه هاي گياهي، آجيل، ذرت لوبيا و ميوه تازه يا خشك شده است. مايعات خيلي سرد يا داغ ننوشيد چون به شدت اسهال مي افزاديند. قهوه، چاي كافئين دار، الكل و مايعات شيرين ننوشيد. غذاهايي سرخ شده، چرب و ادويه دار هم نخوريد چرا كه موجب التهاب و در نتيجه تشديد اسهال و درد شكم مي شود. شير و محصولات لبني مانند بستني مصرف نكنيد كه باعث تشديد اسهال مي شود.
گرگرفتگي
لباس نازك بپوشيد. كافئين و الكل مصرف نكنيد. ورزش سبك انجام دهيد. روشهاي تمدد اعصاب و آسودگي روان را به كار ببريد. موسيقي ملايم گوش دهيد و مطالعه داشته باشيد.
يبوست
برخي از داروهاي شيمي درماني ممكن است يبوست شديد بدهد. براي رفع اين مشكل رعايت نكات زير موثر است:
۱- به ميزان زياد حداقل 8 ليوان در روز مايعات بنوشيد.
۲-نيم ساعت قبل از زمان معمول اجابت مزاج، آب گرم بنوشيد.
۳- خواركي هايي مانند ميوه، سبزي خام و نان سبوس دار بخوريد كه مقدار زيادي مواد فيبري در آنها موجود است در صورت امكان، غذاهايي مانند نان و برشتوك، غلات، سبوس گندم، ريشه گندم، نخودفرنگي و لوبياي خشك را مصرف كنيد. در 48 ساعت اول بعد از تزريق دارو مايعات بيشتري مصرف شود زيرا باعث دارو از بدن و كاهش عوارض جانبي مي شود.
ريزش مو يا آلوپسي
رشد سلول هاي پياز مو بر اثر داروهاي شيمي درماني موقتاً آسيب مي بيند. ممكن است كه داروهاي شيمي درماني روي پياز مو اثر داشته يا نداشته باشند. ريزش مو كاملاً موقتي است و پس از قطع دارو متوقف مي شود. معمولا ريزش مو از هفته دوم شيمي درماني اتفاق مي افتد كه موقع شانه كردن يا شستن سرمتوجه مي شويد و 8 هفته بعد از آخرين نوبت درمان، موها مجدداً شروع به رويش مي كنند.
بهترين راه، استفاده از كلاه گيس، كلاه يا روسري هاي جذاب است. ممكن است در رويش مجدد جنس و رنگ مو با قبل متفاوت باشد.
تهوع و استفراغ
بعضي بيماران تهوع و استفراغ را دقيقاً بعد از شروع شيمي درماني دارند ولي بعضي ها تا دو سه روز بعد از درمان دچار تهوع نمي شوند و بيماران زيادي هم هرگز دچار تهوع نمي شوند. تهوع باعث مي شود كه مواد غذايي لازم به بدن نرسد. غذاهايي كه چاشني زياد دارند يا داغ و تند مزه هستند استفاده نكنيد. غذاهاي چرب و سرخ كرده، سوخته و خيلي شيرين مانند شكلات استفاده نكنيد.
هر بار كه غذا مي خوريد به مقدار كم و آهسته غذا بخوريد تا هر بار مقدار كمي غذا وارد معده شود. غذا را خوب بجوئيد تا آسانتر هضم شود. قبل از گرسنه شدن غذا بخوريد چون گرسنگي مي تواند سبب تشديد تهوع شود. روز تزريق از خوردن غذاهاي سنگين كه هضمش دشوار است خودداري كنيد. مايعات خنك و كم شيرين مانند آب، آب سيب و... بخوريد. استراحت بعد از غذا مي تواند موثر باشد.
استراحت بايد روي صندلي و در حالت نشته باشد. تا دو ساعت بعد از خوردن غذا از درازكشيدن خودداري كنيد. درهنگام غذا خوردن مايعات كم مصرف كنيد زيرا نوشيدن مايعات موجب احساس نفخ و پري شكم مي شود. اگر صبح ها دچار تهوع مي شويد غذاهاي خشك، برشته يا كلوچه قبل از بلند شدن از خواب ميل كنيد.
موقع تهوع سعي كنيد از راه دهان نفس بكشيد. لباس گشاد بپوشيد. تا هنگامي كه استفراغ كنترل نشده هيچ غذايي نخوريد و هيچ مايعي ننوشيد. بوهاي نامطبوع و ناخوشايند محيط را برطرف كرده يا كاهش دهيد زيرا منجر به تهوع و استفراغ مي شود. به هنگام كنترل استفراغ مايعات سبك مانند آب و آب گوشت به ميزان كم بنوشيد. نوشيدن به اين صورت است كه ابتدا هر10 دقيقه يك قاشق چايخوري به تدريج هر20 دقيقه يك قاشق غذاخوري و در نهايت هر30 دقيقه دو قاشق غذا خوري.
بي اشتهايي
يكي از شايع ترين مشكلات افراد طي دوران شيمي درماني بي اشتهايي است. در بعضي افراد فقدان اشتها فقط در روز اول يا دوم اتفاق مي افتد و براي عده اي ديگر به طور مداوم است. لقمه هاي غذايي كوچك ميل كنيد بدين ترتيب هم بهتر سير مي شويد و هم مقدار غذايي كافي ميل كرده ايد. برنامه غذايي مورد علاقه خود را طرح ريزي كنيد.
داروهايي براي رفع تهوع و استفراغ استفاده كنيد و بعد از فروكش كردن اين علائم به خوردن غذا بپردازيد. نبايد طبق زمان معمول غذا مصرف شود بلكه بايد هر زمان كه احساس گرسنگي كرديد غذا مصرف كنيد. محيط بايد تميز، مرتب و آرامش بخش باشد و از اضطراب و افسردگي حتي الامكان دوري كنيد.
مقدار وعده هاي غذايي را كاهش داده و بر دفعات آن بيفزاييد. زمان وعده هاي غذايي طوري باشد كه همه اعضاء خانواده حضور داشته باشند. بعد از هر وعده غذا دهان خود را بشوييد و از مصرف شوينده هايي كه حاوي الكل و گلسيرين هستند حتماً خودداري كنيد زيرا باعث خشكي مخاط دهان مي شود.
به هنگام غذا خوردن سعي كنيد غذا را مزه مزه كنيد و زياد ننوشيد چرا كه معده شما را پر مي كند و باعث مي شود كه كمتر غذا بخوريد. گوشت قرمز به خصوص گوشت گاو ممكن است تلخ مزه به نظر آيد زيرا بر اثر مصرف داروهاي شيمي درماني اختلالي در پرزهاي چشايي پيدا مي شود البته با زدن چاشني و سس هاي مخصوص مي توان گوشت را خوش طعم كرد.
هنگام غذا خوردن از بحث و جدل بپرهيزيد. ورزش منقطع به اشتهاي شما كمك مي كند. گاهي اوقات تغيير شكل يك غذا اشتها آور مي شود مانند شيرموز، غذاهاي سرد و نرم مانند ماست و شير را با ميوه خرد شده مصرف كنيد.
برچسب:
،
ادامه مطلب
بازدید: