دستگاه فشار خون و روش صحيح اندازه گيري فشار خون
دستگاه اندازه گيري فشار خون
اين دستگاهها انواع مختلفي از جمله نوع جيوه اي، عقربه اي، اتوماتيك و جيوه اي پايه دار دارند. فشارسنج هاي جيوه اي ساده ترين و دقيقترين وسيله براي اندازه گيري فشار خون هستند
1- كاف يا بازوبند
كاف يك پوشش دو لايه از جنس پارچه و دراز است كه خاصيت ارتجاعي نداشته و به دور بازو پيچيده مي شود. بازوبند بايد به اندازه كافي بلند باشد تا بطور كامل دور بازوي فرد را بگيرد.
2- كيسه هوا
كيسه هوا از جنس لاستيكي است كه در درون بازوبند قرار مي گيرد و قابل باد شدن است. اين كيسه قابل مشاهده نيست و فقط دو لوله لاستيكي متصل به آن از بازوبند خارج ميشود. كيسه هايي كه نسبت به بازوي فرد خيلي كوتاه يا باريك باشند و يا هر دو اشكال را داشته باشند (در مجموع خيلي كوچك باشند) فشار خون را بطور كاذب بالاتر از فشار خون واقعي و اگر بيش از حد پهن باشند، فشار خون را پايينتر از فشار خون واقعي نشان خواهند داد. اگر كيسه كاملاً دور بازو را نگيرد يا وسط كيسه دقيقاً روي شريان بازويي قرار نداشته باشد، ممكن است فشار اندازه گيري شده، فشار واقعي نباشد. در بعضي دستگاهها وسط كيسه لاستيكي با علامت بر روي بازوبند، مشخص شده است. اندازه عرض كيسه هوا بطور متوسط 15- 13 سانتيمتر و طول آن 35- 30 سانتيمتر است.
شرايط اندازه گيري فشار خون
قبل از اندازه گيري فشار خون رعايت موارد زير ضرورت دارد :
1. حداقل نيم ساعت قبل از اندازه گيري فشار خون، فرد معاينه شونده بايد فعاليت شديد نداشته باشد؛ غذاي سنگين، قهوه، الكل، دارو و نوشيدني هاي محرك مصرف نكرده باشد و سيگار نكشيده باشد. ضمناً فرد نبايد مدت طولاني (بيش از 14 ساعت) ناشتا باشد.
2. 5 دقيقه قبل از اندازه گيري فشار خون، فرد معاينه شونده بايد استراحت كامل داشته باشد.
3. لباس فرد معاينه شونده بايد سبك و آستين هاي لباس به اندازه كافي گشاد باشد تا وقتي آستين بالا زده مي شود روي بازو فشار وارد نكند. اگر آستين تنگ باشد و روي بازو فشار آورد بايد لباس را درآورد. آستين تنگ باعث اعمال فشار روي سرخرگ بازويي شده و در نتيجه بطور كاذب فشار خون پايينتر از آنچه هست خوانده ميشود.
4. اتاق معاينه بايد ساكت و آرام و با دمايي مناسب باشد.
5. از گفتگوهاي مهيج با فردي كه فشار خون او اندازه گيري ميشود، بايد خودداري شود.
6. فشار خون را ميتوان در حالت نشسته، ايستاده و دراز كشيده اندازه گيري كرد.
7. در اندازه گيري فشار خون بين دست راست و چپ ممكن است اختلاف مختصري وجود داشته باشد؛ اما بهتر است فشار خون در وضعيت نشسته و از دست راست اندازه گيري شود.
8. اگر فشار خون فرد معاينه شونده در حالت نشسته اندازه گيري مي شود بايد پشت وي تكيه گاه مناسب داشته باشد.
9. در حين اندازه گيري فشار خون، دست فرد معاينه شونده نبايد آويزان باشد و بايد بر روي چيزي تكيه كند تا عضلات دست شل باشد. عضلات سفت و منقبض شده باعث مي شود كه فشار خون بطور كاذب بيش از اندازة واقعي نشان داده شود. بنابراين بازوي دست فرد چه در حالت نشسته، ايستاده و يا دراز كشيده بايد در سطح قلب باشد و تكيه گاه مناسب داشته باشد. در حالت ايستاده مي توان با يك دست بازوي دست فرد معاينه شونده را گرفت تا تكيه گاه ايجاد شود.
روش اندازه گيري فشار خون
آستين بلوز دست راست فرد معاينه شونده را در قسمت بالاي بازو جمع كنيد؛ طوري كه قسمت بالاي بازو برهنه باشد.
اگر فشار خون فرد را در حالت نشسته اندازه مي گيريد، دست راست او را بر روي ميز قرار دهيد.
دستگاه فشارسنج را نزديك بازويي كه ميخواهيد فشار خون را اندازه بگيريد قرار دهيد. اگر هوايي درون كيسه لاستيكي بازوبند باشد بوسيله پيچ تنظيم هواي پمپ دستگاه، هواي كيسه را تخليه كنيد و سپس بازوبند فشارسنج را به دور بازوي راست فرد ببنديد. بازوبند نبايد خيلي محكم يا خيلي شل به دور بازو بسته شود؛ زيرا ميزان فشار خون بطور كاذب پايين يا بالا نشان داده ميشود. بازوبند فشارسنج نبايد روي آستين قرار گيرد.
لبه تحتاني بازوبند بايد 3- 2 سانتيمتر بالاتر از چين آرنج (گودي بين ساعد و بازو) باشد و دو لولة لاستيكي آن بطور قرينه در دو طرف سرخرگ بازويي و بر روي چين آرنج قرار گيرد. لوله ها نبايستي گره يا پيچ بخورند و همچنين نبايد تا بخورند يا در زير بازوبند گير كنند.
فرد معاينه كننده بايد وضعيت مناسبي با ميز معاينه داشته باشد. فاصله گيرندة فشار خون با فرد معاينه شونده نبايد بيش از يك متر باشد.
اگر از فشارسنج جيوه اي استفاده ميشود، ستون جيوه در وضعيت عمودي و در مقابل چشم معاينه كننده قرار گيرد.
پيچ مخزن جيوه را باز كنيد. در فشارسنج هاي عقربه اي نيازي به اين كار نيست.
سطح جيوه در زماني كه هيچگونه فشاري به فشارسنج وارد نمي شود، دقيقاً بايد روي صفر باشد. در صورت استفاده از فشارسنج عقربه اي عقربه بايد روي صفر قرار گيرد.
- نبض مچ دست را با انگشتان اشاره و ميانه حس كنيد. اين نبض در بالاي مفصل مچ درون شياري در امتداد انگشت شست حس ميشود.
- براي اندازه گيري صحيح فشار خون در ابتدا سطح Peak inflatin (حداكثر سطح باد كردن بازوبند) را محاسبه كنيد. يعني ابتدا پس از بستن بازوبند به دست راست فرد معاينه شونده، با يك دست نبض مچ همان دست را لمس كنيد و با دست ديگر پيچ پمپ لاستيكي را ببنديد و بصورت متوالي و سريع روي پمپ فشار آوريد و آنقدر كيسة هواي بازوبند را باد كنيد تا ديگر نبض مچ دست حس نشود در همان زمان سطح جيوه را كه در ستون جيوه بالا آمده است يا عددي كه عقربه روي آن قرار گرفته است (عدد قطع نبض) را در ذهن خود بخاطر بسپاريد. سپس پيچ پمپ را كاملاً باز كرده و سريعاً باد بازوبند را تخليه كنيد. بعد 30 ميلي متر جيوه به آن عدد بدست آمده اضافه كنيد. بنابراين حداكثر سطح باد كردن بازوبند بدست مي آيد.
- 5 يا 6 ثانيه دست فرد را بالا نگهداريد يا يك دقيقه صبر كنيد و اين بار از گوشي استفاده كنيد. ابتدا لوله هاي گوشي را در گوش بگذاريد و سپس صفحة گوشي (ديافراگم) را روي سرخرگ بازويي در چين آرنج (قسمت داخلي تاندون عضله دو سر بازويي) بين دو لوله لاستيكي فشارسنج قرار دهيد. گوشي را با انگشتان دست محكم و يكنواخت در اين قسمت نگهداريد، اما مراقب باشيد كه فشار زياد بر روي گوشي موجب اختلال در خواندن ميزان فشار خون خواهد شد. بايد دقت كرد گوشي با بازوبند يا لوله هاي لاستيكي تماس نداشته باشد و در زير بازوبند قرار نگيرد، زيرا صداهاي مالشي ايجاد مي كند. در تمام مراحل به ستون جيوه يا عقربه فشارسنج توجه كنيد.
مجدداً پيچ پمپ را ببنديد و بازوبند را باد كنيد تا به حداكثر سطح باد كردن بازوبند (عدد به دست آمده) برسد؛ سپس پيچ پمپ را به آهستگي باز كنيد و با سرعت آهسته 3- 2 ميلي متر جيوه در ثانيه (حدود يك تا دو علامت نشانه مدرج در ستون شيشه اي يا در صفحه عقربه) باد بازوبند را تخليه كنيد. ديگر پيچ پمپ را دستكار نكنيد. سطح جيوه يا عقربه كم كم پايين مي آيد تا جايي كه صداهاي كورتكوف (Kortotkoff) ظاهر ميشود.
همزمان با اولين صدايي كه در گوش شنيده ميشود به سطح جيوه يا عقربه نگاه كنيد و آن سطح را در ذهن به خاطر بسپاريد. اين سطح نشان دهندة فشار سيستولي يا ماكزيمم است. تخليه باد بازوبند به آرامي ادامه مي يابد و سطح جيوه يا عقربه نيز پايين مي آيد. همچنان به سطح جيوه يا عقربه توجه كنيد. زماني ميرسد كه ديگر صداي واضحي شنيده نمي شود يا صدا خفيف و كم كم قطع ميشود. نقطه قطع صدا نشان دهندة فشار دياستولي يا مينيمم است.
اين سطح را در ذهن بسپاريد سپس باد بازوبند را با باز كردن كامل پيچ پمپ به سرعت تخليه كنيد. عدد اول را به عنوان فشار ماكزيمم و عدد دوم را به عنوان فشار مينيمم يادداشت كنيد.
پس از اندازه گيري فشار خون، بازوبند دستگاه را باز كنيد و در محل خود قرار دهيد.
نكات مهم در اندازه گيري فشار خون
- حداقل 2- 1 دقيقه بين اندازه گيري مجدد فشار خون فاصله بگذاريد.
- اگر در اولين اندازه گيري فشار خون صدايي شنيده نشد سريعاً باد بازوبند را تخليه كنيد و پس از يك دقيقه دوباره اندازه گيري كنيد.
- از باد كردن مكرر بازوبند بايد اجتناب كرد؛ زيرا موجب احتقان وريدهاي بازويي شده و در نتيجه بر روي ميزان فشار خون تأثير گذاشته و بطور كاذب فشار دياستولي را افزايش و فشار سيستولي را كاهش مي دهد.
- در افرادي كه ضربان قلب نامنظم دارند و فشار خون آنها از ضرباني به ضربان ديگر تغيير ميكند، چندين بار فشار خون را با رعايت زمان مناسب اندازه گيري كنيد. اعداد بدست آمده از فشار ماكزيمم را با هم جمع كنيد و متوسط آن را بدست آوريد و سپس اعداد بدست آمده از فشار مي نيمم را با هم جمع كنيد و متوسط آن را بدست آوريد. اين اعداد به عنوان فشار خون فرد در نظر گرفته مي شود.
- در حين اندازه گيري فشار خون پيچ پمپ لاستيكي را يكباره باز نكنيد؛ اگر باد بازوبند خيلي سريع تخليه شود، بخصوص زماني كه تعداد ضربان قلب فرد كم بوده يا ضربان قلب نامنظم است، موجب اشتباه در خواندن ميزان فشار خون مي گردد.
- اگر بازوبند به اندازه كافي باد نشود، نمي تواند سرخرگ بازويي را مسدود كند، لذا بايد به اين مسئله توجه شود.
- در افراد پير فشار خون بايد در هر دو دست اندازه گيري شود. اگر فشار خون در هر دو بازو متفاوت بود، ميزان فشار خون بالاتر را انتخاب كنيد.
- در افرادي كه از داروهاي كاهش دهندة فشار خون مصرف مي كنند، فشار خون را در حالت ايستاده يا دراز كشيده اندازه گيري كنيد.
- در خانم هاي باردار فشار خون را در حالت نشسته يا به صورت دراز كشيده به پهلوي چپ، اندازه گيري كنيد.
- اگر براي اندازه گيري فشار خون افرادي كه داراي وزن بالا و چاق هستند، از بازوبندهاي كوچك استفاده شود، ممكن است فشار خون اين افراد بطور كاذب بالا خوانده شود. كيسة هواي داخل بازوبند بايستي حداقل 3/2 يا 80% دور بازو را بپوشاند. اگر بازوبند بزرگ در اختيار نيست، قسمت وسط كيسة هوا را روي سطح داخلي بازو قرار دهيد (روي سرخرگ بازويي).
در افراد مسن ممكن است با تخليه باد بازوبند با سرعت 3- 2 ميلي متر جيوه، سطح جيوه يا عقربه ضربان يا پرش داشته باشد و پايين نيايد و خواند فشار خون مشكل شود؛ بنابراين بايد باد بازوبند را كمي بيشتر تخليه كرد تا سطح جيوه يا عقربه به آرامي پايين آيد.
- در خانم هاي باردار مرحله آرام تر شدن يا خفه شدن صدا (مرحله چهارم كورتكوف) به عنوان فشار خون دياستولي يا مينيمم در نظر گرفته ميشود. اما در افراد عادي از بين رفتن كامل صدا يعني قطع صدا (مرحله پنجم صداي كورتكوف) به عنوان فشار خون مينيمم در نظر گرفته ميشود.
- اگر در خانمهاي باردار حداقل در دو نوبت اندازه گيري با فاصله 6 ساعت يا بيشتر، فشار خون ماكزيمم 30 ميليمتر جيوه يا فشار خون مينيمم 15 ميليمتر جيوه نسبت به فشار خون آنها در گذشته و زمان غير بارداري افزايش يافته باشد و يا فشار خون ماكزيمم 140 ميليمتر جيوه يا بيشتر و يا فشار خون مينيمم 90 ميليمتر جيوه يا بيشتر باشد، نشانة بالا بودن فشار خون است و در اين حالت حتماً بايد خانم باردار به پزشك مراجعه كند.
- در خواندن اعداد فشار خون بايد دقت كنيد تا تمايلي به ختم اعداد آخر به صفر يا پنج نباشد، مثلاً اگر اعداد 83/127 بدست آمده است آن را به صفر يا پنج يعني 85/130 ختم نكنيد.
- لازم است دستگاههاي فشارسنج هر 6 ماه يك بار با دستگاه فشارسنج جيوه اي سالم مقايسه و در صورت وجود اشكال تعمير گردند.
- افرادي كه فشار خون طبيعي دارند (فشار ماكزيمم كمتر از 130 و فشار مينيمم كمتر از 85 ميليمتر جيوه) لازم است حداقل هر سال يك بار فشار خون آنها اندازه گيري شود.
- افرادي كه فشار خون آنها در اولين اندازه گيري بالاتر از 85/130 ولي كمتر از 110/170 ميليمتر جيوه باشد، بايد در طول حداقل 4 الي 6 هفته چندين بار در شرايط مختلف فشار خونشان اندازه گيري شود و متوسط فشار خونهاي بدست آمده محاسبه شود و در صورتي كه 90/140 ميليمتر جيوه و يا بيشتر بود به پزشك مراجعه نمايند.
- در بعضي افراد ممكن است فقط فشار خون سيستولي و يا فقط فشار خون دياستولي بالا باشد؛ بنابراين اگر فشار خون ماكزيمم طبيعي (140 < ميليمتر جيوه) و فشار خون مينيمم بالا (90 ميليمتر جيوه) باشد به آن فشار خون بالاي دياستولي ميگويند و برعكس اگر فشار خون مينيمم طبيعي (90 < ميليمتر جيوه) و فشار خون ماكزيمم بالا (140 ميليمتر جيوه) باشد آن را فشار خون بالاي سيستولي مينامند. فشار خون بالاي سيستولي بيشتر در افراد سالمند ديده ميشود.
صداهاي كورتكوف (Korotkoff)
اندازه گيري فشار خون بر اساس شنيدن صداهاي كورتكوف برنامه ريزي شده است؛ بنابراين شناخت اين صداها ضروري است. در حين اندازه گيري فشار خون با باد كردن بازوبند و اعمال فشار روي سرخرگ بازويي، جريان خون در سرخرگ قطع ميشود و زماني كه باد بازوبند تخليه شود، فشار بازوبند روي سرخرگ بازويي كم شده و در نتيجه مجدداً خون به داخل سرخرگ جريان مي يابد و از طرفي در قسمتي از سرخرگ كه بطور نسبي فشرده شده، جريان گردابي پديد مي آيد. اين دو فرآيند موجب پيدايش صداهاي كورتكوف مي شوند. اين صداها را مي توان به مراحل مختلف زير تقسيم نمود :
1- در ابتدا صداهاي ضربه زدن ضعيفي كه واضح نيستند، ظاهر مي شوند و به تدريج شدت آنها افزايش مي يابد و قوي تر مي گردند. با شنيدن اين صداهاست كه سطح فشار سيستولي مشخص مي گردد.
2- كم كم صداها ضعيف مي شوند و ممكن است بصورت صداي غرغر يا شرشر درآيد.
3- مجدداً صداها واضح مي شوند؛ اگر چه مشخص تر ميگردند ولي هرگز كاملاً به شدت صدهاي مرحله اول نمي رسند. صداهاي مرحله دوم و سوم در اندازه گيري فشار خون مورد استفاده نيستند.
4- دوباره صداهاي واضح به طور ناگهاني كاهش مي يابند و مثل صداي ملايم جريان هوا شنيده مي شوند.
5- در اين مرحله تمام صداها بطور كامل قطع ميشوند و از بين مي روند و با قطع صدا، سطح فشار دياستولي مشخص مي گردد.
بنابراين صداهاي كورتكوف از مرحله ظهور با صداهاي ضعيف شروع مي شوند كه به تدريج قوي تر شده و كم كم صدها واضح تر و شديدتر مي شوند و در نهايت با ضعيف شدن ناگهاني، صداها ملايم تر شده و بعد كاملاً از بين مي روند.
برچسب:
،
ادامه مطلب
بازدید: